هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
47
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
دردسر حاصل ندارد . بزرگى فرموده [ است ] : « سخن اهل ظاهر ، چون طبخ بازار است ، رنگ و روئى دارد ، ولى طعم و بوئى ندارد . » [ بيت ] « مشك » آلوده است ، امّا « مشك » نى * بوىِ « مشك » ستش ، ولى جز « پشك » نِى تا كه پشكى « مشك » گردد ، اى مَريد * سالها بايد در آن « روضه » چَريد و چون جمعى « تقليد » اقول محقق را پسنديدهاند ، ذكرى رفت . « كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ « 1 » » . * و آنچه فهميدهاند ، نوشتهاند . فكر هركس ، به قدر همّت اوست ، و ما هم آنچه دانستهايم ، عرض مىنمائيم ؛ تا كه قبول افتد و چه در نظر آيد . مىگوئيم اين شخص كه به اين حد رسيده و در دامن پدر و مادر « نشو » و « نما » نموده ، به هرمذهبى كه بوده و خود را « بالغ » و « عاقل » مىداند ، اوّل تكليف كه بر او واجب است ، معرفت مكلّف و معلّم [ است ] ، زيرا كه دانستن ساير تكاليف ، فرع اوست ، اگر به قدر « فهم » و « ادراك » خود جدّ و جهدى نموده ، و جز مذهب پدرى به گوش او نرسيده ، مذهبى ديگر ، البته اين شخص بهتر از خود را در ساير افعال و اعمال همين مذهب متولدى بايد تحقيق نمايد ، و پيش خود كارى محض استماع از پدر و مادر و رأى خود ننمايد . [ بيت ] ز خود بهترى جوى و فرصت شمار * كه با چون خودى كم كنى روزگار و اگر به گوش رسيده « مذاهب متعدّده » ، البته « تحقيق » نمايد و « عقل » را به كار برد ، مثلا يكى جز يكى را واجب بالذّات نمىداند و يكى به دو اصل و به دو مبدأ قائل [ است ] ، يكى به اقانيم قائل و غير ذلك ، و البته در « فروع » ، اختلاف بيشتر است . [ بيت ] در ميان دلقپوشان يك فقير * امتحان كن آنكه حقّ است او بگير
--> ( 1 ) . دو عبارت شبيه به هم ، در آيه 53 سورهء مؤمنون و آيه 32 سورهء روم .